Θέματα διαχείρισης της είδησης

Η κουβέντα για το σακατεμένο "κορμί" της δεοντολογίας,  από ψίθυρος που τροφοδοτούσε συζητήσεις πέντε - δέκα ανθρώπων πριν από 15 χρόνια, γίνεται πια υπερηχητικό κύμα που "σπάει" τα αυτιά όλης της κοινωνίας...

Ενόψει της νέας σφαγής στο Ιράκ και της δίκης των κατηγορουμένων για συμμετοχή στην 17Ν, με ακρίβεια μπορεί να προβλέψει, ο οποιοσδήποτε από μας, τα πλήγματα που πρόκειται να δεχτεί η ενημέρωση, η αλήθεια, η κοινή λογική, η δεοντολογία, η αξιοπρέπεια, όλος ο κλάδος των δημοσιογράφων, ο τιτλοφορούμενος, καιρό τώρα, με το γνωστό σπαρακτικό και οργισμένο "αλήτες, ρουφιάνοι, δημοσιογράφοι". 

Μέσα σ' αυτό το ζοφερό τοπίο, οι δημοσιογράφοι που συμμετέχουμε στην επιτροπή δεοντολογίας του Φόρουμ εργαζομένων στα ΜΜΕ καταλήγουμε στις εξής διαπιστώσεις (χωρίς να ανακαλύπτουμε την Αμερική, κρίνουμε χρήσιμο να οριοθετήσουμε το πρόβλημα, του λόγους του γιγαντισμού του και τις δικές μας ευθύνες).

Κατ' αρχήν το πρόβλημα της ομογενοποίησης της ενημέρωσης και της μετατροπής της σε ελκυστικό εμπόρευμα και θεαματική προπαγάνδα γεννιέται από επιχειρήσεις που έχουν στόχο την αύξηση των κερδών τους, την αύξηση του μεριδίου τους στην αγορά, την αύξηση της ισχύος τους, και εν τέλει διαμέσου αυτής της ισχύος, τον έλεγχο της Πολιτείας.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της "ασυλίας" που απολαμβάνουν οι ιδιοκτήτες των ΜΜΕ, αποτελεί η κυβερνητική κωλυσιεργία για την ενεργοποίηση της νέας συνταγματικής απαγόρευσης για τον έλεγχο των ΜΜΕ από επιχειρηματίες που συναλλάσσονται με το Δημόσιο (άρθρο 19, παρ. 4). Δύο χρόνια μετά την ψήφιση του νέου Συντάγματος, δεν έχει κατατεθεί ακόμη ο εκτελεστικός νόμος που θα

καθιστούσε έως ένα βαθμό δυνατό τον έλεγχο των φαινομένων διαπλοκής.

Το ποιος μπορεί να διαθέτει μέσα σήμερα είναι ένα βασανιστικό δεδομένο που διαμορφώνει την πραγματικότητα. 

Η ενημέρωση - εμπόρευμα με τα υπαγορευμένα από τους διαφημιστές πρότυπα, ασφαλώς δεν επιφέρει μόνο κέρδη στους ιδιοκτήτες των μέσων. Με τα ελκυστικά τεχνάσματα και την παραπλάνηση των πολιτών συσκοτίζεται η διάνοια κι αποναρκώνονται οι συνειδήσεις. 

Οι πρακτικές των μέσων μαζικής χειραγώγησης στην διαχείριση της

ενημέρωσης, η ολομέτωπη επίθεσή τους στην κοινωνία, και το ασύδοτο καθεστώς των επιχειρήσεων, ...ταχταρίζεται από την κυβέρνηση, διαπλέκεται μ' αυτήν και αποτελεί βρόχο στο λαιμό της κοινωνίας. 

Καθημερινά πλήττεται η ελεύθερη σκέψη, ο ελεύθερος λόγος, η κοινή

αντίληψη, η γλώσσα. Το διακύβευμα είναι η δημοκρατία, οι θεσμοί, οι

συνειδήσεις, ο πολιτισμός. 

Δεύτερο συστατικό του προβλήματος είναι οι εργαζόμενοι στα ΜΜΕ, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους δείχνουν αδρανείς και φοβισμένοι, καθώς συνθλίβονται συχνά μέσα στις συνθήκες γαλέρας, κακοπληρωμένοι ή απλήρωτοι, ανασφάλιστοι και μακριά από τις λίγες πειστικές και έντιμες συλλογικότητες, συχνά τρομοκρατημένοι και αδύναμοι να αντιδράσουν,  αλλά διατηρώντας ταυτόχρονα (μερικοί, κάποιοι, λίγοι-πολλοί)  ως επαγγελματική φιλοδοξία την ψευδο-φαντασίωση της εξίσωσή τους με τους τηλεκανίβαλους, τουλάχιστον σε ότι αφορά τον πλουτισμό και την διαφυγή τους από κάθε έλεγχο. Γιατί το πρότυπο του αγωνιστή εργαζόμενου είναι ακυρωμένο, από το μονίμως προβεβλημένο πρότυπο των ολίγων αστέρων-υποτελών των αφεντικών τους. 

Μέσα σ' αυτές τις συνθήκες θα περίμενε κανείς το σωματείο των δημοσιογράφων να κηρύξει "πόλεμο" υπέρ της ενημέρωσης και υπέρ των δοκιμαζόμενων εργαζομένων. Τρίτο συστατικό του προβλήματος λοιπόν... 

Η απουσία δυνατού, μαχητικού, ασυμβίβαστου  και αποτελεσματικού

συνδικάτου.

Η αδυναμία ουσιαστικής, μαχητικής και αποτελεσματικής παρέμβασης της ΕΣΗΕΑ στο μείζον ζήτημα της ποιότητας της ενημέρωσης (ανακοινώσεις διακηρυχτικού χαρακτήρα δεν είναι αρκετές), η αδυναμία του συνδικαλιστικού λόγου να μεταστρέψει το κλίμα στη βάση των εργαζομένων και να τους οδηγήσει σε συλλογικές παρεμβάσεις για την εξάλειψη του ζόφου στην ενημέρωση, αφήνει πεδίο δόξης λαμπρό στην αυθαιρεσία και την ασυδοσία των ιδιοκτητών των ΜΜΕ να κανιβαλλίζουν επί του σαρκίου της ενημέρωσης, μαζί με τα υπουργεία Τύπου και τους Πρωτόπαππες. 

Συστατικό του προβλήματος είναι ασφαλώς και η απάθεια της κοινωνίας που δεν ασκεί ουσιαστικό έλεγχο στα ΜΜΕ και η οποία πρέπει να κληθεί να παλέψει γι' αυτό που της ανήκει ως αναφαίρετο δικαίωμα... την έντιμη και καθαρή ενημέρωση.

Στραγγαλισμός της ενημέρωσης λοιπόν, απειλούμενοι από την ανεργία και τη φτώχεια δημοσιογράφοι, άρα ακινητοποιημένοι εργαζόμενοι, και η ένωση να απουσιάζει.

Το τέλος της δεοντολογίας μεσουρανεί και δεν θα κάνουμε την έκπληξη...προσφέροντας λύση. 

Δεν είμαστε έτοιμοι για τη λύση του γόρδιου δεσμού που φέρει τα χαρακτηριστικά της παθογένειας μιας ολόκληρης κοινωνίας και του συστήματός της.

Όμως έχουμε μπροστά μας μια σειρά από γεγονότα που θα κληθούμε να διαχειριστούμε ως δημοσιογράφοι, που δεν μας αφήνουν άλλα περιθώρια για σιωπή και αδράνεια. Το θέμα τίθεται επιτακτικά: Ή τώρα ή ποτέ. 

Αφού κοιταχτούμε στον καθρέφτη ο καθένας από μας... μπορούμε να δώσουμε από τώρα μια ειλικρινή μάχη για την ενημέρωση και την δεοντολογία. 

Καθώς η στρατιωτική μηχανή των ΗΠΑ προετοιμάζεται για την νέα σφαγή στο Ιράκ, καλούμε τους εαυτούς μας και όλους τους εργαζόμενους στα ΜΜΕ, να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας για τον τρόπο διαχείρισης των σχετικών ειδήσεων που θα μεταδίδουμε.

Οι αναφορές των ξένων μέσων ενημέρωσης στον πόλεμο δεν θα έπρεπε απλώς να μεταφράζονται χωρίς καμία περαιτέρω επεξεργασία, αλλά να ελέγχονται πριν δημοσιευθούν. Για τούτο θα ήταν σκόπιμο να επισημαίνεται στον αναγνώστη η προέλευση των πληροφοριών, ιδίως όταν πρόκειται για αμερικανικά μέσα που συστηματικά προωθούν τη στρατηγική του Λευκού Οίκου. 

Η έλλειψη πρωτογενών πηγών ενημέρωσης και η πρόσβαση, για λόγους περιστολής των δαπανών των επιχειρήσεων,  στην ήδη φιλτραρισμένη είδηση συγκεκριμένων πρακτορείων ειδήσεων, ή τηλεοπτικών καναλιών, κυρίως αμερικανικών, συσκοτίζει την πραγματικότητα και η αναζήτηση εναλλακτικών πηγών ενημέρωσης μαζί με την κοπιώδη προσπάθεια που οφείλουμε να καταβάλλουμε για την διασταύρωση της κάθε είδησης είναι κινήσεις επιβεβλημένες. 

Η επιτροπή δεοντολογίας του ΚΦΕ στα ΜΜΕ θα προσπαθήσει να προσφέρει στους συναδέλφους που το ζητήσουν κάθε δυνατή βοήθεια και θα ασκήσει κάθε δυνατή πίεση προς την ΕΣΗΕΑ, τους ιδιοκτήτες και διευθυντές των Μέσων για την υπεράσπιση της αλήθειας. 

Οποιαδήποτε "γραμμή"  επιχειρηθεί να επιβληθεί από τους ιδιοκτήτες και τις διευθύνσεις των μέσων, που θα επιβάλλει ή θα ευνοεί την απόκρυψη, την αποσιώπηση, την  παραποίηση, την διαστρέβλωση, την υποτίμηση των γεγονότων θα  πρέπει να προσκρούσει στην αντίστασή μας. 

Πάνω κάτω την ίδια ώρα θα ξεκινήσει η δίκη των κατηγορουμένων της 17Ν. Η αθλιότητα διαρκείας στην κάλυψη των συλλήψεων και των προφυλακίσεων από τον περασμένο Ιούνιο ως σήμερα, οι μέθοδοι της Ασφάλειας, η απαγόρευση ζωντανής μετάδοσης της δίκης, πιστοποιούν ότι θα βρεθούμε μπροστά σε μια απολύτως ελεγχόμενη "ενημέρωση" που θα απέχει από την αλήθεια και την τήρηση των κανόνων της δεοντολογίας. 

Οι πληροφορίες για την εξέλιξη της δίκης θα είναι ελεγχόμενες, καθώς τα μέτρα που θα επιβάλει το υπουργείο Δικαιοσύνης, περιορίζουν  δραστικά το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα ενημέρωσης της κοινής γνώμης για την ακροαματική διαδικασία. Η απουσία εικοληπτών και φωτογράφων από τη δικαστική αίθουσα, ο εγκλεισμός των κατηγορουμένων σε γυάλινα κλουβιά και ο "κλειστός αριθμός" των διαπιστευμένων δημοσιογράφων, περιστέλλει, αν δεν καταργεί, τη δημοσιότητα της δίκης. 

Καλούμε τους συναδέλφους που θα εμπλακούν στην κάλυψη του θέματος να επαναβεβαιώσουμε τις αρχές: του καθήκοντος της αληθείας, της ισότιμης παρουσίασης της αντίθετης άποψης, της διασταύρωσης της είδησης, του απόλυτου σεβασμού του τεκμήριου της αθωότητας, του απόλυτου σεβασμού της προσωπικότητας των πολιτών, της ισότιμης αντιμετώπισης των πολιτών χωρίς διακρίσεις φύλου, καταγωγής, θρησκείας, πολιτικών φρονημάτων, της μη προεξόφλησης δικαστικών αποφάσεων, καθώς και του διακριτού διαχωρισμού του σχολίου από την είδηση.

Οι δημοσιογράφοι που θα χρειαστούν οποιαδήποτε βοήθεια στο θέμα της διαχείρισης των ειδήσεων περί την δίκη, μπορούν να επικοινωνήσουν με το ΚΦΕ στα ΜΜΕ, το οποίο επίσης προγραμματίζει κινητοποίηση των συναδέλφων για την υπεράσπιση των αρχών της δεοντολογίας κατά τη διάρκεια της δίκης. 

Δοκιμασία για την ενημέρωση και την αλήθεια αποτελεί ήδη η προετοιμασία της Ολυμπιάδας, δοκιμασία που θα κορυφωθεί καθώς θα φτάνουμε στο δια ταύτα της διοργάνωσης. 

Δείγματα αυτής αποτελούν οι ...λίγες ή οι καθόλου λέξεις για τα εργατικά ατυχήματα στα ολυμπιακά εργοτάξια, οι λίγες ή οι καθόλου λέξεις για την ταρίχευση του περιβάλλοντος στο όνομα του ολυμπιακού ιδεώδους. 

Και εδώ καλούμε τους εαυτούς μας και τους συναδέλφους να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας και το βάρος που μας αναλογεί. 

Ως επιτροπή δεοντολογίας του ΚΦΕ στα ΜΜΕ θεωρούμε επιβεβλημένο - και θα παλέψουμε γι αυτό- να ενταχθεί στη νέα ΣΣΕ όρος  διατυπωμένος με σαφήνεια για την δυναμική προστασία από απειλές, απολύσεις, υποβαθμίσεις των δημοσιογράφων που θα υπερασπίζονται, τις ισχύουσες από την 20-5-98, αρχές δεοντολογίας του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. 

Θεωρούμε ότι η ΕΣΗΕΑ θα πρέπει να αντιληφθεί ότι οφείλει να περιφρουρήσει μαχητικά τις θεμελιώδεις αρχές τις δεοντολογίας, αν στους σκοτεινούς καιρούς μας δεν έχει αποφασίσει να τις σκεπάσει με την ταφόπλακα της γενικολογίας και των ευχολογίων. 

Και θυμίζουμε ότι στις θεμελιώδεις αυτές αρχές περιλαμβάνεται εκτός των άλλων το άρθρο που σα φάντασμα κυνηγάει τον κλάδο, το άρθρο που αναφέρει ρητά ότι ο δημοσιογράφος δεν πρέπει να δέχεται αμοιβή για δημοσιογραφική εργασία, από απόρρητα κονδύλια κρατικών υπηρεσιών, δημόσιων ή ιδιωτικών οργανισμών. 

Επίσης το μετέωρο άρθρο που αναφέρει ότι ο δημοσιογράφος οφείλει να αρνείται αργομισθία ή επ' αμοιβή θέση συναφή με την ειδικότητά του σε γραφεία Τύπου, δημόσιες υπηρεσίες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις, όπως επίσης οφείλει να αρνείται οποιεσδήποτε παροχές σε χρήμα και είδος που επηρεάζουν την ανεξαρτησία του. 

Η υπεράσπιση της ενημέρωσης περνάει μόνο μέσα από την ύπαρξη σωματείου ικανού να δώσει μάχες για τις νέες συμβάσεις και την εφαρμογή τους. 

Τέλος ο διαρκής ανοιχτός διάλογος για το πρόβλημα της ενημέρωσης και των εργασιακών σχέσεων μέσα στον κλάδο και μέσα στο σωματείο θα αποτελεί στο εξής πάγια επιδίωξη της ΚΦΕ στα ΜΜΕ, και αφορμή για ποικίλες πρωτοβουλίες, καθώς δίχως τον επίμονο διάλογο ούτε να προσδιορίσουμε  το ρόλο μας μέσα στο πρόβλημα θα μπορέσουμε, ούτε διεξόδους να εντοπίσουμε, ούτε να κάνουμε αυτοκριτική.