2η ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 

ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΦΟΡΟΥΜ

6-7 Δεκεμβρίου 2003  Αθήνα - Πολυτεχνείο

ΟΧΙ   ΣΤΗΝ  ΕΙΣΒΟΛΗ  ΤΩΝ  ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΩΝ

Στις 18 Οκτώβρη 2003, εκδόθηκαν από την ΕΕ, τρεις κανονισμοί για τη χρησιμοποίηση «γενετικά τροποποιημένων» (ΓΤΟ ή GMO) σε τρόφιμα και ζωοτροφές (1829/03, 1830/03, 1831/03). Κάτω από τις πιέσεις των ΗΠΑ και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου–ΠΟΕ,  η ΕΕ ανοιχτά πλέον οδηγείται στην αποδοχή τους, καθώς και στην ιδέα της λεγόμενης «συνύπαρξης» συμβατικών, βιολογικών και «γενετικά τροποποιημένων» καλλιεργειών. Παράλληλα μεταθέτει ως νέος «Πόντιος Πιλάτος», την τελική ευθύνη επιλογής στους ίδιους τους καταναλωτές (η «ανιχνευσιμότητα» του βαθμού μετάλλαξης και η καθιέρωση «σήμανσης», δεν τους προστατεύει, αλλά στην καλύτερη περίπτωση τους πληροφορεί).

Η νέα νομοθεσία, ενώ συστήνει τη λήψη μέτρων για την αποφυγή «επιμόλυνσης» μεταξύ συμβατικών και βιολογικών με τις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες, τα συγκεκριμένα μέτρα έχουν εθελοντικό χαρακτήρα για τα κράτη μέλη, ενώ δεν καθιερώνουν την ανάληψη της «οικονομικής ευθύνης» από τους παραγωγούς μεταλλαγμένων για τις ενδεχόμενες συνέπειες στους καταναλωτές. Επίσης εκτός από την ανθρώπινη υγεία, τα «μεταλλαγμένα» επηρεάζουν άμεσα το ευρύτερο φυτικό και ζωϊκό περιβάλλον, την αγροτική ανάπτυξη, την απασχόληση, το ζήτημα της «εθνικής κυριαρχίας των τροφίμων» (food sovereignty), το διεθνές εμπόριο, κ.α. δηλαδή η χρησιμοποίηση ΓΤΟ (GMO) δεν είναι απλώς ζήτημα επιστημονικής έρευνας και πειραματικής εφαρμογής των πορισμάτων της, αλλά αγγίζει ουσιώδη ζητήματα της κοινωνικής και φυσικής ζωής και συνδέεται στενά με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα.

Από εκπροσώπους του νεοφιλελευθερισμού, προβάλλονται δύο βασικά επιχειρήματα, προκειμένου να δικαιολογήσουν την παραγωγή «μεταλλαγμένων», από τα οποία ωφελημένες είναι μόνο οι μεγάλες πολυεθνικές και τα αγροτο-βιομηχανικά συγκροτήματα, ενώ παρακάμπτεται το μεγάλο θέμα της υγιεινής διατροφής και της προστασίας του περιβάλλοντος. Το ένα συνδέει την παραγωγή μεταλλαγμένων με την αντιμετώπιση της πείνας στον πλανήτη και το άλλο με την ενίσχυση της «οικονομικής ανταγωνιστικότητας» (μείωση κόστους και τιμών) στο διεθνές, εμπόριο αγροτικών προϊόντων. Ωστόσο η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει, ότι κανένας από τους δύο ισχυρισμούς δεν επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα των μεταλλαγμένων, τόσο από πλευράς παραγωγών όσο και καταναλωτών, ενώ βάζουν σε σοβαρό κίνδυνο τις διαδικασίες φυσιολογικής αναπαραγωγής της «χλωρίδας» και «πανίδας» και του ίδιου του ανθρώπου μέσω της «τροφικής αλυσίδας».

Ειδικότερα όσον αφορά το πρόβλημα της πείνας, η παραγωγή «μεταλλαγμένων» θα το οξύνει περισσότερο, γιατί βασική αιτία δεν είναι η έλλειψη γενικά τροφίμων, αλλά ο τρόπος παραγωγής, κατανομής και ανταλλαγής των παραγόμενων προϊόντων. Ο έλεγχος της παραγωγής σπόρων με GMO’s από μία φούχτα πολυεθνικές θα εντείνει την εξάρτηση των μικρομεσαίων αγροτών και των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Επίσης, η πολιτική «νταμπιγκ» που ακολουθούν οι αναπτυγμένες χώρες προς τις αναπτυσσόμενες (εξαγωγή πλεονασμάτων αγροτικών προϊόντων σε χαμηλές τιμές) οδηγεί σε μείωση της παραγωγής αγροτικών προϊόντων, σε εγκατάλειψη της αγροτικής απασχόλησης, σε αύξηση ανεργίας, διεύρυνση εμπορικού ελλείμματος, κ.α. Από την άλλη η θεώρηση της «ανταγωνιστικότητας» με όρους χαμηλότερου κόστους και μεγιστοποίησης κερδών οδηγεί στην παραγωγή μη υγιεινών προϊόντων, ενώ, αντίθετα με βάση την κοινωνική «ανταγωνιστικότητα», η παραγωγή τροφίμων με παραδοσιακούς τρόπους , παρά το υψηλότερο κόστος, μπορεί να είναι τελικά πιο ανταγωνιστική  (όπως με την παραδοσιακή κτηνοτροφία, παρά το υψηλότερο κόστος, παράγονται υγιεινά τρόφιμα).

Χρειάζεται να τονίσουμε ότι η αντίθεσή μας στα «μεταλλαγμένα», δεν σημαίνει ότι είμαστε κατά της επιστήμης της «Βιοτεχνολογίας» και της «Γενετικής Μηχανικής». Είμαστε εναντίον των μεθόδων και τρόπων χρησιμοποίησης των επιτευγμάτων τους, που λειτουργούν σε βάρος των  ανθρώπων και όχι προς όφελός τους. Δεν αμφισβητούμε την επιστημονική έρευνα, αλλά τις δυνάμεις που επιχειρούν ν’ αξιοποιήσουν τα πορίσματά τους για τα στενά τους συμφέροντα, αδιαφορώντας ή παραγνωρίζοντας τις γενικότερες συνέπειές τους. Με λίγα λόγια, είμαστε εναντίον της νεοφιλελεύθερης πολιτικής και των εκφραστών τους, που αξιοποιούν τα αποτελέσματα της «Βιοτεχνολογίας» προς όφελος των πολυεθνικών και των αγροτο-βιομηχανικών ομίλων. Πρόκειται για τα ίδια συμφέροντα που μέσα από την παραγωγή εισροών για τη γεωργία (αγροτο-χημικά, γενετικό υλικό κ.α.), καθώς και τον έλεγχο του διεθνούς εμπορίου βασικών αγροτικών προϊόντων, ασκούν δίπλευρη εκμετάλλευση, με τις μονοπωλιακές τους τιμές που επιβάλλουν σε βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών, όσο και των καταναλωτών στις αναπτυγμένες χώρες.

ΠΟΙΑ  ΕΙΝΑΙ  Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ  ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ  ΠΡΟΪΟΝΤΑ ;

Κρίσιμο θέμα που αναδεικνύεται για την αντιμετώπιση των κινδύνων από τα «μεταλλαγμένα» είναι ο σεβασμός και η εφαρμογή από όλες τις κυβερνήσεις της διεθνούς συμφωνίας για τη «βιοασφάλεια» (πρωτόκολλο Καρθαγένης), που αναγνωρίζει το δικαίωμα σε κάθε χώρα ν’ αρνηθεί τη χρήση «γενετικά τροποποιημένων οργανισμών», με βάση την «αρχή της προφύλαξης».Ωστόσο η Οδηγία 18/2001 της ΕΕ, αμφισβητεί στη ουσία αυτό το δικαίωμα και ορίζει το Συμβούλιο σε τελικό κριτή των πάντων. Χρειάζεται, επίσης, διεθνής έλεγχος των πολυεθνικών που παράγουν και εμπορεύονται γενετικό υλικό (σπόρους, κ.α.) και η εξασφάλιση της δυνατότητας, στους μικρο-μεσαίους παραγωγούς , να έχουν το δικό τους γενετικό υλικό. Από αυτή την άποψη τίθεται υπό αμφισβήτηση η διεκδίκηση από τον ΠΟΕ του απόλυτου ελέγχου των διασυνοριακών μετακινήσεων μεταλλαγμένων οργανισμών. Επίσης ο κίνδυνος επιμόλυνσης των συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών από «μεταλλαγμένες» είναι άμεσος (η γύρη που μεταφέρει ο αέρας και τα έντομα από τα φυτά μιας καλλιέργειας στην άλλη, μπορεί να οδηγήσει σε επιμόλυνση) και δεν υπάρχουν μηχανισμοί αποτελεσματικού ελέγχου, ακόμα κι αν σε ορισμένες περιπτώσεις θεωρηθεί σκόπιμη η παραγωγή τους. Γι αυτό ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θα πρέπει να ταχθεί κατά των μεταλλαγμένων προϊόντων.

Η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή ένωση τη διατήρηση του «μορατόριουμ» 1999 και να παγώσει τη χορήγηση νέων αδειών παραγωγής «γενετικά τροποποιημένων» προϊόντων, κηρύσσοντας τη χώρα «ελεύθερη ζώνη» από μεταλλαγμένα, όπως επίσης οι νομοί και οι περιφέρειες με αποφάσεις των αντίστοιχων αυτοδιοικήσεων. Επίσης θα πρέπει να εφαρμοστεί η αρχή της ανάληψης από τους παραγωγούς «μεταλλαγμένων» της «οικονομικής ευθύνης» για οποιαδήποτε βλάβη προκληθεί στον καταναλωτή, στην κοινωνία και το περιβάλλον. Θεωρούμε απαράδεκτη την ιδέα που προβάλλουν ορισμένοι, «τα μεταλλαγμένα και φθηνά για τους φτωχούς» και «τα βιολογικά και ακριβά για τους πλούσιους». Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η προώθηση ενός εναλλακτικού μοντέλου αγροτικής παραγωγής, που θα παράγει προϊόντα ποιότητας (βιολογικά, «ονομασίας προέλευσης», προϊόντα που συνδέονται με τη μεσογειακή δίαιτα, καθώς και προϊόντα με παραδοσιακούς τρόπους παραγωγής, που στηρίζουν παράλληλα την οικογενειακή γεωργία και κτηνοτροφία). 

Τέλος, θα πρέπει στο πλαίσιο του ΟΗΕ, να υιοθετηθεί ένας σύγχρονος κώδικας ασφάλειας τροφίμων και δίκαιοι κανόνες διεθνούς εμπορίου, με προστασία των χωρών από πρακτικές «ντάμπινγκ». Οι αγροτικές πολιτικές στην ΕΕ πρέπει να στηρίζουν τις μικρές και μεσαίες αγροτικές εκμεταλλεύσεις του Νότου και Βορρά και να εξασφαλίζεται η αρχή της κοινοτικής προτίμησης για τα ελλειμματικά προϊόντα, ιδιαίτερα τα «μεσογειακά», στο πλαίσιο της αρχής της «εθνικής κυριαρχίας των τροφίμων» (food sovereignty). Με βάση τα παραπάνω, θεωρούμε ότι υπάρχει εναλλακτική πολιτική για την εξασφάλιση επάρκειας και ασφάλειας στα τρόφιμα, όσο και για την εμπέδωση ισότιμων και αμοιβαία επωφελών σχέσεων μεταξύ αναπτυγμένων και λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Το κίνημα κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης δείχνει το δρόμο για την επίτευξη των παραπάνω στόχων.

                                                                                                                            Γιάννης Τόλιος