2ο Ευρωπαϊκό 

Κοινωνικό 

Φόρουμ

Παρίσι 12-15 Νοεμβρίου 2003

Αρχική σελίδα 

Η κατάσταση των Ατόμων με Αναπηρία στην Ελλάδα.

Παρέμβαση αναπήρων πολιτών

Στην χώρα μας ο αριθμός των ατόμων με αναπηρία υπολογίζεται σε 1200000 σε σύνολο πληθυσμού 10700000. Αυτός ο υπολογισμός προκύπτει σύμφωνα με εκτιμήσεις διότι δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή των ατόμων με αναπηρία βασισμένη σε στατιστικές μετρήσεις. Το γεγονός αυτό από μόνο του αναδεικνύει με δραματικό τρόπο πως στην χώρα μας δεν υπάρχει από πλευράς της πολιτείας μία σχεδιασμένη πολιτική σε σχέση με τους αναπήρους. Το γεγονός πως δεν υπάρχει εθνικό μητρώο αναπήρων μαρτυρά από μόνο του πως τα προβλήματα των αναπήρων αντιμετωπίζονται από την πολιτεία με τρόπο αποσπασματικό και ευκαιριακό. Αυτή την στιγμή δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια βασικά ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν το τοπίο των ατόμων με αναπηρία,  όπως τον ακριβή αριθμό, την γεωγραφική κατανομή, την μέση ηλικία, το μορφωτικό ή το βιοτικό τους επίπεδο,  την κοινωνική τους διαστρωμάτωση, καθώς και την συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας κ.λ.π.  

Τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία είναι χρόνια και έχουν άμεση σχέση με την καθημερινή τους επιβίωση, αλλά και με την εφαρμογή βασικών κοινωνικών και ατομικών δικαιωμάτων. Όπως αναφέραμε και πιο πάνω στην Ελλάδα δεν υπάρχει μία σχεδιασμένη πολιτική στους τομείς της Πρόληψης της αναπηρίας, της διαφώτισης του πληθυσμού σε θέματα προγεννετικού ελέγχου, τις συνέπειες του αλκοολισμού, των τροχαίων ατυχημάτων  και την εφαρμογή των κανόνων υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους εργασίας. Η αντιμετώπιση της αναπηρίας από υγειονομική άποψη δεν συνδέεται με το εθνικό σύστημα υγείας, ενώ για την φυσική αποκατάσταση για τις κινητικές αναπηρίες τα κρεβάτια νοσηλείας είναι ελάχιστα σε σχέση με την ζήτηση για την συγκεκριμένη υπηρεσία. (έχουμε κάθε χρόνο από τροχαία ατυχήματα 10 χιλιάδες σοβαρά τραυματίες, και υπάρχουν μόνον στην Αθήνα 200 κρεβάτια). Δραματικές είναι ακόμη οι ελλείψεις σε μονάδες εντατικής θεραπείας, και τεχνητού νεφρού για την αιμοκάθαρση.     

Η εκπαίδευση, η απασχόληση, η κοινωνική φροντίδα, καθώς και η έλλειψη πρόσβασης των αναπήρων στην καθημερινή ζωή καθιστούν την διαβίωση τους  προβληματική και παραπέμπει σε συνθήκες χώρας του τρίτου κόσμου. 

Επισημαίνουμε πως στην εκπαιδευτική διαδικασία συμμετέχει μόνον 1 στους 10 αναπήρους μαθητές. (20 χιλιάδες σε σύνολο 200 χιλιάδες),  ενώ τα ειδικά σχολεία των τυφλών και των κωφών βρίσκονται σε συνθήκες διάλυσης και υποβάθμισης. Τα προγράμματα ένταξης των αναπήρων μαθητών στα κοινά σχολεία έχουν λειτουργήσει ως άλλοθι στην πολιτεία η οποία δεν παρέχει την αναγκαία υποδομή για την εκπαίδευση τους όπως εκπαιδευτικούς συμβούλους  και τεχνικά βοηθήματα. 

Η ανεργία των αναπήρων, παρά την ύπαρξη νομοθετικών ρυθμίσεων με θετικές δράσεις για την απασχόληση των αμεα, έχει προσλάβει τα τελευταία χρόνια εκκρικτικές διαστάσεις, (εκτιμάται σε 80% των εντάξιμων), ενώ απουσιάζει ο επαγγελματικός προσανατολισμός  και η προσφορά εναλλακτικών επαγγελμάτων. Η κοινωνική φροντίδα και η πρόνοια γενικότερα θυμίζει και παραπέμπει στην ελεημοσύνη παρά σε μία κοινωνική πολιτική μίας σύγχρονης Ευρωπαϊκής χώρας. Η χώρα μας δαπανά τα λιγότερα χρήματα για την πρόνοια και την χορήγηση προνοιακών επιδομάτων στους αναπήρους σε σχέση με τις χώρες τις Ευρωπαϊκής ένωσης. (υπάρχει σχετικός πίνακας στο τέλος του κειμένου).    Τεράστιο είναι το έλλειμμα επίσης για την κοινωνική φροντίδα των ατόμων με πολλαπλές αναπηρίες και των αναπήρων ηλικιωμένων. Ειδικά σε αυτόν τον τομέα το κράτος απουσιάζει ολοκληρωτικά και η όποια φροντίδα παρέχεται είτε από ιδρύματα του ιδιωτικού τομέα είτε από την οικογένεια.

Η πρόσβαση των αναπήρων σε βασικούς τομείς της καθημερινής ζωής είναι αδύνατη. Έτσι οι ανάπηροι δεν έχουν πρόσβαση σε αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία, σινεμά, θέατρα, τουριστικές εγκαταστάσεις, στα μαζικά μέσα μεταφοράς και σε κτήρια δημοσίων υπηρεσιών. (έρευνα Υπουργείου Εσωτερικών Σεπτέμβριος 2003). Ενώ σε λιγότερο από 1 χρόνο η χώρα μας θα διοργανώσει τους Ολυμπιακούς και Παρολυμπιακούς αγώνες. Μία διοργάνωση όπου ένας σημαντικός αριθμός αναπήρων θα επισκεφθεί την χώρα μας.

Το νομοθετικό πλαίσιο που υπάρχει για τους αναπήρους στην χώρα μας σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο διασφαλίζει αρκετά από τα δικαιώματα των αναπήρων. Υπάρχουν κοινωνικές παροχές στο ασφαλιστικό σύστημα, στην φορολογία εισοδήματος,  στην στέγαση, και στην απόκτηση αφορολόγητου αυτοκινήτου. Όμως αυτές οι παροχές αφορούν μερικές χιλιάδες αναπήρων οι οποίοι είναι ενταγμένοι στην αγορά εργασίας και διαθέτουν καταναλωτικό εισόδημα. Η ανεπάρκεια της δημόσιας διοίκησης σε συνδυασμό με την έλλειψη πολιτικής βούλησης για την επίλυση των προβλημάτων καθιστά χωρίς περιεχόμενο τις θετικές νομοθετικές διατάξεις εφόσον δεν εφαρμόζονται στην πράξη. Υπάρχουν άπειρα τέτοια παραδείγματα  μη εφαρμογής τέτοιων νομοθετημάτων όπως:  Στην εκπαίδευση, επαγγελματική αποκατάσταση, επιδοματική πολιτική,  στην πρόσβαση στα δημόσια και ιδιωτικά κτήρια.  

Η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση μέσα από τα 3 κοινοτικά πλαίσια στήριξης

(με προγράμματα όπως: Helios, Horizon, equal) έχει χρηματοδοτήσει με δισεκατομμύρια Ευρώ δράσεις που στοχεύουν αφενός στην δημιουργία των κατάλληλων υποδομών για τα Αμεα, και αφετέρου την βελτίωση της ποιότητας ζωής. Ωστόσο το Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας παρουσιάζει την χαμηλότερη απορροφητικότητα των σχετικών κονδυλίων. (υπολογίζεται στο 15% περίπου). Η Ελληνική πολιτεία δεν διαθέτει μηχανισμούς ελέγχου, αξιολόγησης και αξιοποίησης των συγκεκριμένων δράσεων ή και αυτών που η ίδια χρηματοδοτεί. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι όλες αυτές οι δράσεις είτε με την μορφή των κοινοτικών προγραμμάτων είτε με την μορφή των επιχορηγήσεων να έχουν καταστεί πηγή διαφθοράς και παράνομου πλουτισμού. Και η ευθύνη που βαρύνει το "επίσημο αναπηρικό συνδικαλιστικό κίνημα" είναι τεράστια εφόσον ηγετικά του στελέχη έχουν άμεση εμπλοκή στην διαχείριση και την υποτιθέμενη υλοποίηση αυτών των δράσεων.            

Θεωρούμε πως στην χώρα μας ο πρωταρχικός στόχος των ριζοσπαστικών δυνάμεων πρέπει να είναι για τους αναπήρους η σύγκλιση της χώρας μας τουλάχιστον με τον μέσο κοινοτικό όρο ζωής των αμεα στην Ευρωπαϊκή ένωση. Οι σημαντικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην αγορά εργασίας και στην κοινωνική ζωή γενικότερα έχουν ως άμεση συνέπεια αν δεν παρθούν δραστικά μέτρα οι ανάπηροι να μείνουν οριστικά στο περιθώριο της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.

Πρέπει να γίνει κατανοητό πως το αναπηρικό και το γονεικό κίνημα είναι αναπόσπαστο κομμάτι των μαζικών κοινωνικών κινημάτων. Η πολιτική του σύγχρονου νεοφιλελευθερισμού συνθλίβει τις κοινωνικές αξίες οδηγώντας στο περιθώριο τους αδύνατους οικονομικά. Ο σύγχρονος νεοφιλελευθερισμός προτάσσει ως ιδεολογία την πολιτική του εθελοντισμού. Ενός εθελοντισμού που δεν βασίζεται στην ανάγκη και την ύπαρξη της κοινωνικής συνοχής ή στην αναδιανομή του εισοδήματος σε όφελος των φτωχότερων στρωμάτων της κοινωνίας, αλλά που θεωρεί την κοινωνική πρόνοια ως ελεημοσύνη υπέρ των φτωχών από τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα, ενώ η πολιτεία δεν υλοποιεί τις συνταγματικές της υποχρεώσεις.  Ο ανάπηρος παρουσιάζεται ως ένα μεγάλο κακό της μοίρας ως κάτι το τυχαίο και καλούνται να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα οι πάσης φύσεως εθελοντές.

Η κυβέρνηση με διατάξεις σχετικών νόμων δίνει κυρίαρχο ρόλο σε φιλανθρωπικές μη κερδοσκοπικές οργανώσεις με μοναδικό στόχο την απομύζηση των κοινοτικών πόρων, χωρίς κανένα κοινωνικό έλεγχο για τον τρόπο αξιοποίησής τους και την αποτελεσματικότητα.

 Το επίσημο αναπηρικό συνδικαλιστικό κίνημα στην Ελλάδα από την άλλη πλευρά, όντας σε μια διαδικασία παρακμής και εκφυλισμού, έχει χάσει τον βασικό του ρόλο, δηλαδή την διεκδίκηση των αιτημάτων που απασχολούν τους αναπήρους και έχει γίνει υποκατάστατο των όποιων κυβερνητικών πολιτικών συμμετέχοντας στην διαχείριση τους. Ένα συνδικαλιστικό κίνημα που έχει μετατραπεί με κρατική χρηματοδότηση σε μία τεράστια συνδικαλιστική γραφειοκρατία μη έχοντας καμία σχέση με τα πραγματικά προβλήματα των αναπήρων.

Στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού ΄Ετους για τα αμεα, από κοινού με κυβερνητικούς η μαζικούς φορείς εξαντλεί την δράση του στην διοργάνωση ημερίδων-γιορτών, προσανατολισμένο σε δράσεις για την θεραπεία και όχι την πρόληψη και εκεί τελειώνει η ενασχόλησή του.

 Σε αυτή την όντως ζοφερή κατάσταση οι ριζοσπαστικές δυνάμεις μέσα στο αναπηρικό κίνημα με κάθε πρόσφορο μέσο οφείλουν να δώσουν σε αυτό τον πραγματικό του χαρακτήρα.

Είναι αδιανόητο το συνδικαλιστικό κίνημα πρωτίστως να μην είναι ένας μηχανισμός ελέγχου και ισχυρής κοινωνικής πίεσης. Οφείλουμε έμπρακτα με την ανάδειξη των προβλημάτων και με την ταυτόχρονη ανάπτυξη των αγώνων μας να αποκρούσουμε τις πραχτικές υποταγής της ανθρώπινης συνείδησης στις σειρήνες της διαφθοράς, του ρουσφετιού και της αξιοποίησης των αναπήρων για ψηφοθηρία και κομματισμό.

Ο δικός μας δρόμος είναι αυτός του κοινωνικού ελέγχου και της κοινωνικής πίεσης. Τα άτομα με αναπηρία ζουν στην χώρα μας ως μειονότητα υφιστάμενα καθημερινά τον κοινωνικό αποκλεισμό και έναν ιδιότυπο κοινωνικό ρατσισμό. Αυτό νομίζουμε πως είναι και το καθήκον μας να διεκδικήσουμε το δικαίωμα μας στην διαφορά!!. Να τονίσουμε πως η αναπηρία δεν είναι μειονέκτημα και να διεκδικήσουμε ίσες ευκαιρίες σε μια κοινωνία όπου στο επίκεντρο της θα βρίσκονται οι ανάγκες των πολιτών της. Να υπερασπίσουμε,  και να διευρύνουμε τα βασικά ανθρώπινα και κοινωνικά μας δικαιώματα της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής αποκατάστασης, της κοινωνικής φροντίδας, της πρόσβασης μας ισότιμα σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Δεν χρειαζόμαστε ωραία λόγια, φιέστες και ευχολόγια.

 Θέλουμε και μπορούμε να συμβάλλουμε με τις δικές μας  δυνάμεις στην διαμόρφωση μιας κοινωνικής πολιτικής που θα σέβεται τα βασικά μας κοινωνικά και ατομικά δικαιώματα.

Χορηγούμενα επιδόματα για τα άτομα με αναπηρία στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτά έχουν καταχωρηθεί στην σχετική ιστοσελίδα της για το έτος 2001.