2ο Ευρωπαϊκό 

Κοινωνικό 

Φόρουμ

Παρίσι 12-15 Νοεμβρίου 2003

Αρχική σελίδα 

Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ - Πέμπτη 13 /11/2003

Σεμινάριο: "Μαζικές απολύσεις: Ποια η απάντηση"

Εισήγηση: Στρατούλης Δημήτρης

Στέλεχος Ελληνικού Κοινωνικού Φόρουμ

Γραμματέας Κοινωνικής Πολιτικής της ΓΣΕΕ

Φίλες και Φίλοι, καλησπέρα σας, 

Σας ευχαριστώ πολύ για την τιμή που μου κάνατε να μιλήσω στο σεμινάριο σας.

Το φαινόμενο των μαζικών απολύσεων παίρνει από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90 τη μορφή χιονοστιβάδας στην Ευρώπη και σ΄ όλο τον κόσμο. Βασικές αιτίες για την ένταση των μαζικών απολύσεων είναι:

1. Οι εφαρμοζόμενες νεοφιλελεύθερες πολιτικές, που διευκολύνουν τις επιχειρήσεις, για να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα τους και κατά συνέπεια τα κέρδη τους, να μειώνουν το εργασιακό κόστος με την μείωση του προσωπικού τους.

Η επιλογή αυτή των επιχειρήσεων για μείωση του κόστους εργασίας τους με απολύσεις διευκολύνεται από τις κυβερνήσεις με μέτρα που κάνουν πιο χαλαρή την θεωρούμενη από τις επιχειρήσεις "αυστηρή" και "άκαμπτη" νομοθεσία, που ισχύει για τις απολύσεις, είτε με την μείωση του οικονομικού κόστους των απολύσεων, που συνεπάγονται οι αποζημιώσεις καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας, είτε με την αύξηση του ανά μήνα επιτρεπόμενου ποσοστού - ορίου για τις ομαδικές απολύσεις.

2. Η παρατεταμένη οικονομική στασιμότητα, που τα κύρια θύματα της είναι οι εργαζόμενοι με την εργασιακή ανασφάλεια και τις απολύσεις που βιώνουν, αφού οι επιχειρήσεις, για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες τέτοιων περιόδων, μειώνουν το "περιττό" γι΄ αυτούς ανθρώπινο δυναμικό τους.

3. Οι αναδιαρθρώσεις κλάδων οικονομικών δραστηριοτήτων και το κλείσιμο επιχειρήσεων που συνεπάγονται.

4. Οι διευρυνόμενες εξαγορές ή συγχωνεύσεις επιχειρήσεων, αφού ή νέα επιχείρηση που προκύπτει, απασχολεί λιγότερους εργαζόμενους.

5. Η εντεινόμενη κρίση σε ορισμένες φθίνουσες γεωγραφικές περιοχές.

6. Οι ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων επιχειρήσεων, που πάντα συνοδεύονται με μείωση προσωπικού τους.

7. Η μεταφορά επιχειρήσεων σε χώρες με μικρότερο εργασιακό κόστος.

8. Η συρρίκνωση του έργου των αεροπορικών εταιρειών μετά τις επιθέσεις στους δίδυμους πύργους στη Νέα Υόρκη και τον εν συνεχεία διαρκή πόλεμο των ΗΠΑ.

9. Η παθητική και ηττοπαθής στάση ως προς το ζήτημα αυτό ορισμένων διεθνών και εθνικών συνδικαλιστικών συνομοσπονδιών των εργαζομένων.

Από σχετική μελέτη του Εθνικού Ινστιτούτου Εργασίας της Ελλάδας (ΕΙΕ), η οποία καλύπτει τη χρονική περίοδο 1990-1998, προκύπτει η αδυναμία του κρατικού συστήματος όχι μόνο να παρέμβει αποτελεσματικά, αλλά και να παρακολουθήσει ικανοποιητικά τα τεκταινόμενα στο χώρο της αγοράς εργασίας. 

Αυτή η μελέτη ανέδειξε την έλλειψη σχετικής στατιστικής καταγραφής και ανάλυσης των στοιχείων από τις υποθέσεις ομαδικών απολύσεων με τις οποίες επιλαμβάνονται οι κεντρικές υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας και οι αντίστοιχες υπηρεσίες της Επιθεώρησης Εργασίας σε περιφερειακό επίπεδο. 

Παράλληλα δεν υπάρχει καμία επίσημη ή έγκυρη πηγή, από την οποία να είναι δυνατόν να εντοπισθούν ολοκληρωμένα στοιχεία, που να αποσαφηνίζουν με ακρίβεια είτε το μέγεθος των ομαδικών απολύσεων, που αρχικά σχεδίαζε ο εργοδότης, είτε τον τελικό αριθμό απολύσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την τήρηση της σχετικής νόμιμης διαδικασίας. Επιπλέον γενική επεξεργασία των διαθέσιμων στοιχείων αποτυπώνει την ανεπάρκεια των αρμόδιων μηχανισμών και διαδικασιών να αποτρέψουν στις περισσότερες περιπτώσεις τις αρχικά σχεδιαζόμενες απολύσεις.

Με βάση τα ευρήματα αυτής της μελέτης φαίνεται πως κατά την τελευταία δεκαετία οι ομαδικές απολύσεις στη χώρα μας επικεντρώνονται σχεδόν σε όλους τους κλάδους παραγωγής και τομείς υπηρεσιών με εξαίρεση τον κλάδο των τραπεζών, όπου οι μεμονωμένες και ήπιες περιπτώσεις ομαδικών απολύσεων πραγματοποιήθηκαν με κίνητρα πρόωρης συνταξιοδότησης.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι φαινόμενα ομαδικών απολύσεων εντοπίζονται τόσο σε δυναμικούς και ανερχόμενους κλάδους και υπηρεσίες, όπως είναι ο επισιτισμός και οι βιομηχανίες τροφίμων-ποτών και χημικών προϊόντων, όσο και σε φθίνοντες παραδοσιακούς κλάδους εντάσεως εργασίας, όπως είναι η βιομηχανία ένδυσης και χάρτου.

Η μακροχρόνια πορεία της απασχόλησης και της παραγωγής των διαφόρων κλάδων αποκαλύπτει τους βασικούς λόγους εμφάνισης ομαδικών απολύσεων. Για παράδειγμα στον κλάδο του ιματισμού, όπου το ποσοστό των εργαζομένων συρρικνώνεται διαχρονικά το φαινόμενο των ομαδικών απολύσεων σχετίζεται ξεκάθαρα με διαδικασίες παραγωγικής αναδιάρθρωσης (πχ. outsourcing, εξαγορά-συγχωνεύσεις κτλ.) και με την εμφανή τάση γεωγραφικής μετακίνησης αρκετών επιχειρήσεων σε όμορες χώρες χαμηλού εργατικού κόστους. Το πρόσφατο παράδειγμα ομαδικών απολύσεων στη Schiesser-Pallas αναδεικνύει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τον παραπάνω ισχυρισμό (GR0306106F). Αντίστοιχα η ομαδική μείωση προσωπικού σε ξενοδοχειακές επιχειρήσεις μπορεί να σχετίζεται άμεσα με λόγους και αιτίες που αφορούν την εποχικότητα της δραστηριότητας του κλάδου και τη συγκυριακή φάση της οικονομίας και του τουρισμού.

Επιπλέον σημαντικό μέρος των ομαδικών απολύσεων που προέκυψαν από το 1990 και εντεύθεν συνδέεται με επιχειρήσεις, οι οποίες ιδιωτικοποιήθηκαν, όπως είναι για παράδειγμα τα Ναυπηγεία Σύρου, Ελευσίνας και Σκαραμαγκά. Αναφορικά με τις πληττόμενες από ομαδικές απολύσεις επαγγελματικές κατηγορίες, τα στοιχεία της μελέτης δεν υποδεικνύουν συγκεκριμένες ομάδες επαγγελμάτων υψηλού κινδύνου. Αντίθετα αυτό που διαπιστώνεται είναι, ότι μάλλον η φθίνουσα πορεία του κλάδου στον οποίο εντάσσονται οι εργαζόμενοι και τα ιδιαίτερα οικονομικό-τεχνικά προβλήματα της επιχείρησης που απασχολούνται, αποτελούν τις βασικές αιτίες της ένταξής τους σε διαδικασίες ομαδικών απολύσεων.

Το 2000 τροποποιήθηκε στη χώρα μας η κλίμακα του ορίου ομαδικών απολύσεων με την αύξησή του στις επιχειρήσεις που απασχολούν από 50 έως και 200 εργαζόμενους. Οι αλλαγές αυτές ικανοποίησαν την πλευρά της εργοδοσίας, η οποία αποδίδει ιδιαίτερο βάρος στη διαδικασία των απολύσεων. Σύμφωνα με την εργοδοσία η αποζημίωση απόλυσης ενός υπαλλήλου θα πρέπει να μειωθεί στα επίπεδα της αποζημίωσης του εργάτη που στη χώρα μας είναι πολλές φορές χαμηλότερο και να καταργηθεί η κρατική έγκριση για τις ομαδικές απολύσεις.

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα, που ανέδειξε αυτή η μελέτη, είναι η αποφυγή των εργοδοτών να υπαχθούν οι ομαδικές μειώσεις προσωπικού τους στις νόμιμες διαδικασίες περί ομαδικών απολύσεων. Αντίθετα οι εργοδότες προτιμούν να προσφεύγουν σε πρακτικές οικειοθελών αποχωρήσεων και προσυνταξιοδοτήσεων ή ακόμη και στη μέθοδο της σταδιακής πραγματοποίησης των απολύσεων, ώστε να χάνουν οποιοδήποτε γνώρισμα που μπορεί να τις προσδίδει ομαδικό χαρακτήρα.

Συνεπώς διαπιστώνεται, ότι οι ομαδικές απολύσεις στην Ελλάδα αποτελούν βασικό χώρο σύγκρουσης μεταξύ των συνδικάτων και της εργοδοσίας.

Οι πιο ριζοσπαστικές και διεκδικητικές τάσεις στα εργατικά συνδικάτα από κοινού με τα νέα κοινωνικά κινήματα κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης διεκδικούν μια ολοκληρωμένη πολιτική για την ανεργία και την απασχόληση στην Ε.Ε. καθώς και για τον περιορισμό των μαζικών απολύσεων με βάση τους εξής άξονες διεκδίκησης:

1. Να καταργηθεί το αντιαναπτυξιακό σύμφωνο Σταθερότητας και να αντικατασταθεί από ένα ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Να υπάρξει στροφή σε μια αναπτυξιακή πορεία και στην αύξηση της ζήτησης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, με αντίστοιχη δραστική χαλάρωση των νομισματικών-δημοσιονομικών κριτηρίων. Να εναρμονιστούν τα φορολογικά συστήματα με τρόπο που να ωθούν στην μεγαλύτερη επιβάρυνση των επιχειρήσεων που είναι έντασης κεφαλαίου και τεχνολογίας καθώς και των κερδοσκοπικών κεφαλαίων και στην ελάφρυνση των εργαζομένων και όσων επιχειρήσεων είναι έντασης εργασίας. Να επιβληθεί ο λεγόμενος φόρος ΤΟΒΙΝ στις διεθνείς κινήσεις των κερδοσκοπικών κεφαλαίων. Οι επενδύσεις να φθάσουν από το 19% στο 23-24% του κοινοτικού ΑΕΠ με σταδιακή αύξηση κατά 1% το χρόνο. Να ενισχυθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και να προωθηθούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα, με νέους πόρους.

2. Να διατυπωθεί με σαφήνεια ο στόχος για 15.000.000 νέες θέσεις εργασίας μέχρι το 2010, με ταυτόχρονη επιδίωξη-στόχο την μείωση της ανεργίας στο μισό στο ίδιο χρονικό διάστημα. Εάν αυτοί οι στόχοι δεν συμπεριληφθούν μαζί με τους μηχανισμούς ελέγχου της προώθησής τους σε ένα νέο πανευρωπαϊκό ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, τότε θα αποτελούν στόχους-ευχές και θα παραμεριστούν στις πρώτες δυσκολίες. Εκτός όμως από τους γενικούς αυτούς στόχους πρέπει να υπάρχουν επί μέρους στόχοι όπως για την ανεργία των νέων, των ηλικιωμένων και των γυναικών ώστε να εξασφαλιστούν επί μέρους δράσεις.

3. Κεντρικό ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί ως βασικός μοχλός για τη μείωση της ανεργίας είναι η εφαρμογή του 35ωρου χωρίς μείωση των αποδοχών σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. 

4. Η ουσιαστική προώθηση της απασχόλησης μπορεί να επιτευχθεί επίσης με την ενίσχυση της απασχόλησης στον κοινωνικό τομέα και στην πράσινη εργασία καθώς και με την στήριξη κοινωφελών υπηρεσιών του δημοσίου τομέα. Επίσης με την αποτελεσματικότερη σύνδεση της κατάρτισης με την απασχόληση καθώς και με μέτρα παραμονής των νέων ανθρώπων στην υποχρεωτική εκπαίδευση, της οποίας η διάρκεια πρέπει να διευρυνθεί καθώς επίσης και με την προώθηση τοπικών αναπτυξιακών πρωτοβουλιών που μπορούν να ενεργοποιούν τα τοπικά συγκριτικά πλεονεκτήματα χωρίς να απορυθμίζουν τις εργασιακές σχέσεις καθώς και συνεταιριστικού χαρακτήρα πρωτοβουλίες.

5. Το ζήτημα των πόρων είναι ένα κεντρικό πρόβλημα. Δεν αρκούν οι αδιάθετοι πόροι, που σήμερα υπάρχουν και γι' αυτό πρέπει να αυξηθούν. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός βρίσκεται στο 1,27% του κοινοτικού ΑΕΠ, ενώ θα πρέπει να αυξηθεί σταδιακά στο 5%. Επιπλέον είναι ανάγκη να αυξηθούν οι πόροι για την απασχόληση και την κατάρτιση σε εθνικό επίπεδο. 

6. Να παρθούν μέτρα πολιτικού, κοινωνικού και νομοθετικού χαρακτήρα για τον περιορισμό των απολύσεων.

7.  Χρειάζεται ένα πλαίσιο λειτουργίας των πολυεθνικών επιχειρήσεων, το οποίο πρέπει να αναμορφωθεί τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν μπορεί ο μόνος κανόνας για τη λειτουργία τους να είναι το κέρδος και η αξιοποίηση του κοινωνικού "ντάμπινγκ". Χρειάζονται σαφείς κανόνες λειτουργίας αλλά και σαφείς επιβαρύνσεις, όταν υπάρχει απομάκρυνσή τους. Η θεσμοθέτηση πρόσθετων φορολογικών επιβαρύνσεων, η διεύρυνση του ύψους των αποζημιώσεων στην περίπτωση μαζικών απολύσεων, η επιστροφή εθνικών ή κοινοτικών επιδοτήσεων, τα προγράμματα αποκατάστασης των απολυθέντων αποτελούν ενέργειες αποτροπής των επιλογών τους και μορφές κοινωνικού αντισταθμίσματος.

8.  Οι κυβερνήσεις, που παρακολουθούν ως τροχονόμοι τις μαζικές απολύσεις θα πρέπει να πιεστούν πολιτικά, ώστε να ασκούν όλη την επιρροή τους, για να τις αποτρέψουν και να προωθούν άμεσα ολοκληρωμένες δημόσιες παρεμβάσεις για την αποκατάσταση των απολυμένων.

9.  Το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα πρέπει άμεσα να δράσει, να αντεπιτεθεί, να προστατεύσει τα θύματα των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων και να θέσει τους άξονες μιας εναλλακτικής οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Η ΣΕΣ πρέπει επιτέλους να μπει μπροστά και μαχητικά σ' αυτή την προσπάθεια.

Ο "άλλος κόσμος που είναι εφικτός", τον οποίο διεκδικεί στους δρόμους και στις πλατείες όλης της Ευρώπης και ολόκληρου του πλανήτη μας το νέο κίνημα κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης δεν θα χωράει τις μαζικές απολύσεις αλλά θα έχει ΛΙΓΟΤΕΡΗ ΕΡΓΑΣΙΑ - ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ.